علم و دین در اسلام معاصر (1) - جلسه 4
- مقدمه و یادآوری مباحث جلسات پیشین: ضرورت دستگاه نظری و تفکیک چهار لایه بحث علم و دین (تمرکز بر دو لایه «نظامهای معرفتی» و «آموزهها یا گزارهها»).
- گونهشناسی مناسبات میان علم و دین: تفکیک طیف متافیزیکی «تفاوت و عدم تفاوت» (از اینهمانی تا تباین) از رابطه منطقی «سازگاری و ناسازگاری».
- تحلیل منطقی رابطه سازگاری و ناسازگاری: بررسی رابطه قضیه و نقیض آن (P و ~P) و استلزام منطقی نقیض در گزارههای غیرهمزبان (P و Q) به همراه مثال آیه «فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِی یَوْمَیْنِ».
- مراتب و دامنه سازگاری: مقایسه سازگاری از باب اینهمانی با سازگاری از باب تباین.
- گرایشهای پنجگانه در دامنه سازگاری
- رویکرد اینهمانیگرا: ادعای یکسانی محتوای قرآن و علم مدرن (مانند خوانشی از دیدگاه طنطاوی در جواهر القرآن).
- رویکرد تعاون و تکمیلگرا: مکمل بودن علم و دین با پذیرش تفاوت یا تباین موضوعی (مانند دیدگاه متأخر مهندس مهدی بازرگان).
- رویکرد تأییدگرا و نسبت اشتمال و اندراج: تأیید آموزههای وحیانی توسط یافتههای علمی یا اشتمال قرآن بر علوم (مانند دیدگاه متقدم مهندس بازرگان در کتاب راه طیشده، محمد حنیفنژاد در راه بشر، راه انبیا و برخی مواضع علامه طباطبایی و شهید مطهری).
- رویکرد تلاقی و گفتوگو (دیالوگ): تقاطع موضوعی در برخی حوزهها و تباین در حوزههای دیگر و امکان گفتوگو میان دو نظام (مانند دیدگاه ایان باربور).
- رویکرد تمایز مطلق، جدایی و موازیانگاری: استقلال کامل موضوعی، روشی و پیشفرضی علم و دین به مثابه دو خط موازی.
- واکاوی رویکرد ناسازگاری و گونههای آن
- تفکیک ناسازگاری «ضروری و نازدودنی» (بالضروره) از ناسازگاری «مقطعی و زدودنی» (بالامکان).
- تفکیک ناسازگاری «ایدئولوژیک» (پیشفرضی)، «متدولوژیک» (روششناختی) و «تئوریک» (نظریهای).
- بررسی مصادیق ناسازگاری در آرای متفکران معاصر از جمله سید حسین نصر و سید محمدمهدی میرباقری (ناسازگاری ایدئولوژیک و متدولوژیک)، ریچارد داکینز و دنیل دنت (تعارض تئوریک از موضع الحاد) و علامه طباطبایی و بنباز (تعارض تئوریک برآمده از نقد روششناختی در مباحثی چون داروینیسم و هیئت جدید).
- جمعبندی پایانی و معرفی منبع جلسه آینده: ورود به بحث «واقعگرایی و ناواقعگرایی علمی» و معرفی فصل چهارم کتاب درآمدی بر فلسفه علم اثر سمیر اکاشه.
این درس فقط برای ثبتنامکنندگان درسگفتار در دسترس است.
برای دسترسی به متن، صوت و فایلهای این درس، در درسگفتار «علم و دین در اسلام معاصر (1)» ثبتنام کنید.
ثبتنام در درسگفتار