علم و دین در اسلام معاصر (1) - جلسه 6

  • مقدمه و یادآوری نسبت واقع‌گرایی علمی و واقع‌گرایی دینی: تأکید بر اینکه واقع‌گرایی در هر دو سوی رابطه (معرفت علمی و معرفت دینی) پیش‌شرط امکان تعارض علم و دین است و انکار آن در یکی از دو سو، امکان تعارض را از میان می‌برد.
  • بازخوانی و تعمیق ارکان چهارگانه واقع‌گرایی در علم و دین
    • رکن اول، واقع‌گرایی متافیزیکی: التزام به جهان مستقل از ذهن، نقد تصورگرایی بارکلی (بودن میز به معنای تصور شدن آن توسط خداوند) و تطبیق این رکن بر واقع‌گرایی دینی و آیات خلقت مانند «خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ».
    • رکن دوم، واقع‌گرایی معناشناختی: التزام به معنای تحت‌اللفظی واژه‌ها، مسئله امور مشاهده‌ناپذیر (مانند الکترون و جایگاه میکروسکوپ‌های الکترونی) و تقابل این رکن با تأویل‌گرایی در معرفت دینی.
    • رکن سوم، نظریه مطابقت صدق: تفکیک جمله از گزاره، مفروض بودن واقع‌گرایی متافیزیکی در نظریه مطابقت، جایگاه آن به عنوان نظریه رایج صدق در جهان اسلام و اشاره به نظریه‌های رقیب.
    • رکن چهارم، تعهد معرفت‌شناختی: امکان شناخت صدق بهترین نظریه‌های علمی، شکاکیت تجربه‌گرایانه درباره هویات مشاهده‌ناپذیر و ابزارانگاری علمی (Instrumentalism) که ملاک نظریه را توان پیش‌بینی می‌داند.
  • پیامد ارکان چهارگانه برای ادعای تعارض علم و دین: بررسی حالت‌هایی که ابزارانگاری در علم با واقع‌گرایی یا تأویل‌گرایی در آیات قرآن جمع می‌شود و نشان دادن اینکه ادعای تعارض میان دیدگاه‌های قرآنی و نظریات علمی مفروضات فلسفی سنگینی دارد، به عنوان دستگاه نظری برای بررسی آرای علامه طباطبایی، اسدآبادی، عبده، رشید رضا و سید احمد خان در جلسات آینده.
  • واکاوی رکن چهارم در واقع‌گرایی و ناواقع‌گرایی دینی: دشواری بازسازی تفکیک امور مشاهده‌پذیر و مشاهده‌ناپذیر در باورهای دینی، معنای «خداناباوری شناختی» (انکار امکان شناخت خدا بدون انکار باور به او)، گسترش ناواقع‌گرایی دینی به چهار دسته و اشاره به ناواقع‌گرایی دان کیوپیت در کتاب «دریای ایمان».
  • معرفی منبع تکمیلی: فصل پنجم کتاب «فلسفه علم» جیمز لیدیمن (James Ladyman) با ترجمه حسین کرمی.

این درس فقط برای ثبت‌نام‌کنندگان درس‌گفتار در دسترس است.

برای دسترسی به متن، صوت و فایل‌های این درس، در درس‌گفتار «علم و دین در اسلام معاصر (1)» ثبت‌نام کنید.

ثبت‌نام در درس‌گفتار

عنوان: