• 14 اردیبهشت 1399
  • 29

علم و دین در اسلام معاصر (1) - جلسه 5

  • مقدمه: جایگاه مسئله «واقع‌گرایی و ناواقع‌گرایی علمی» (Scientific Realism and Anti-realism) در چارچوب نظری پیش از ورود به تحلیل دیدگاه‌های معاصر و کاربرد این دو مفهوم در شاخه‌های گوناگون فلسفه.
  • ارکان چهارگانه واقع‌گرایی علمی
    1. رکن متافیزیکی: باور به وجود جهان خارج مستقل از ذهن ناظر یا فاعل شناسا، نقد ایدئالیسم بارکلی («بودن یعنی ادراک یا تصور شدن») و تبیین تفاوت مفهومی «ایده» (Idea) و «مُثُل» در فلسفه افلاطون با ایدئالیسم جدید.
    2. رکن معناشناختی: التزام به معنای تحت‌اللفظی و ظاهری نظریه‌ها و واژگان علمی خودساخته (مانند اتم، مولکول، کوآرک و ویروس کووید-۱۹) در برابر تفسیرهای استعاری یا ناواقع‌گرایانه.
    3. رکن نظریه صدق: التزام به «نظریه مطابقت صدق» (Correspondence Theory of Truth) در برابر نظریه‌های «سازگارگرایانه» و «عمل‌گرایانه» (پراگماتیستی) صدق.
    4. رکن معرفت‌شناختی: امکان شناخت و احراز صدق (یا دست‌کم صدق تقریبی) بهترین نظریه‌های علمی فعلی و ارجاع موفق واژه‌های علمی به هویات غیر قابل مشاهده (Unobservable Entities).
  • گستره ناواقع‌گرایی علمی و شکاکیت معرفت‌شناختی: تحقق ناواقع‌گرایی علمی با انکار هر یک از ارکان چهارگانه (به‌ویژه رکن چهارم به عنوان فصل ممیز واقع‌گرایی علمی)، مقایسه علوم متکی بر امور مشاهده‌پذیر (مانند باستان‌شناسی) با علوم متکی بر هویات مشاهده‌ناپذیر (مانند فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی)، تفکیک «مشاهده‌ناپذیر» (Unobservable) از «مشاهده‌نشده» (Unobserved) و تبیین دیدگاه تجربه‌گرایانه بس ون فراسن (Bas van Fraassen).
  • پیامدهای اتخاذ واقع‌گرایی یا ناواقع‌گرایی علمی در مواجهه با آیات قرآن: تبیین واقع‌گرایی عام مسلمانان نسبت به آیات شریفه قرآن (التزام به معنای متفاهم عرفی و قواعد بلاغی «مَا وُضِعَ لَهُ» و قرینه‌مندی مجاز و استعاره، التزام به نظریه صدق مطابقت و استقلال واقعیت خارجی) و چگونگی رفع موضوعی تعارض میان قرآن و علوم مدرن در صورت پذیرش ناواقع‌گرایی علمی (نبود تعارض میان گزاره‌های معلوم‌الصدق ایمانی و نظریه‌های غیرمعلوم‌الصدق علمی).

این درس فقط برای ثبت‌نام‌کنندگان درس‌گفتار در دسترس است.

برای دسترسی به متن، صوت و فایل‌های این درس، در درس‌گفتار «علم و دین در اسلام معاصر (1)» ثبت‌نام کنید.

ثبت‌نام در درس‌گفتار

عنوان: