آشنایی با فلسفه اخلاق معاصر - جلسه 2
- خطبه آغازین، یادآوری طرح کلی مباحث فرااخلاق و معرفی منبع: مرور چهار رسته مسائل فرااخلاق (معناشناسی، هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و منطق)، تمرکز این جلسه بر هستی‌شناسی ارزش‌های اخلاقی و معرفی کتاب «نگاه اخلاقی» مک‌ناتن به عنوان منبع.
- هستی‌شناسی ارزش‌های اخلاقی و تبیین مقدماتی آن در سنت اسلامی
- نسبت میان «باید و نباید» و «خوب و بد (حسن و قبح)» در سنت تفکر اسلامی و نقد تلقی رایج اصولی از انشائی بودن «باید» و اخباری بودن «حسن و قبح».
- سیر تطور تاریخی تعاریف «حسن و قبح» نزد متکلمان و اصولیان: تعریف ایجابی («الْحَسَنُ مَا یَسْتَحِقُّ الْمَدْحَ»)، تعریف سلبی و تعریف مشتمل بر ثواب و عقاب.
- تحریر محل نزاع اشاعره و عدلیه در باب حسن و قبح از منظر فخر رازی و تابعان او در اشاعره و امامیه.
- اردوگاه اول، واقع‌گرایی اخلاقی (Moral Realism)
- واقع‌گرایی فروکاهش‌گرا (طبیعت‌گرایی بالمعنی‌الأعم) و اشکال بنیادی بر آن: اینکه بازگرداندن واقعیت‌های اخلاقی به واقعیت‌های غیراخلاقی (مانند لذت و رنج یا «ملائمت و منافرت با طبع») مآلاً به ناواقع‌گرایی بازنمی‌گردد؟
- شاخه اول فروکاهش‌گرایی، طبیعت‌گرایی تجربی: فروکاستن ارزش‌های اخلاقی به امور زیست‌شناختی (مانند تنازع بقا نزد داروین‌گرایان) یا روان‌شناختی (لذت و رنج).
- شاخه دوم فروکاهش‌گرایی، طبیعت‌گرایی غیرتجربی (فلسفی و الهیاتی): تحلیل حسن و قبح به معقولات ثانیه فلسفی، دیدگاه علامه طباطبایی درباره «باید» به عنوان ضرورت ادعایی و اعتباری و تحلیل آن به مفهوم الهیاتی «مأمورٌ به الهی».
- واقع‌گرایی نافروکاهش‌گرا و شهودگرایی اخلاقی: تعریف‌ناپذیری «خوب» نزد جورج ادوارد مور، وجود ویژگی‌های اخلاقی جزئی و کلی در جهان خارج، قوه «شهود اخلاقی» (Moral Intuition)، مقایسه با دیدگاه آیت‌الله صادق لاریجانی درباره «باید» و اشاره به پریچارد و راس.
- جمع‌بندی اردوگاه واقع‌گرایی و جایگاه متکلمان عدلیه (معتزله و امامیه) به عنوان واقع‌گرایان فروکاهش‌گرا به مفاهیم فلسفی، با تبیین اینکه حسن و قبح نزد آنان «استحقاق مدح و ذم» است و نه خود مدح و ذم.
- اردوگاه دوم، ناواقع‌گرایی اخلاقی (Moral Anti-realism)
- مبنای معناشناختی تقسیم ناواقع‌گرایان به «شناخت‌گرا» و «ناشناخت‌گرا»: اظهارگر بودن یا نبودن جملات اخلاقی نسبت به گزاره‌های صدق و کذب‌پذیر.
- ناشناخت‌گرایان اخلاقی: احساس‌گرایان یا عاطفه‌گرایان (Emotivists) و امر و نهی‌گرایان یا توصیه‌گرایان (Prescriptivists).
- شناخت‌گرایان ناواقع‌گرا: نظریه خطای جان مکی (Error Theory) و ذهنیت‌گرایان (Subjectivists) با چهار زیرشاخه ذهنیت‌گرایی فردی، نسبی‌گرایی فرهنگی، نظریه امر الهی و نظریه ناظر آرمانی (با دو تقریر انسان فرضی و خداوند).
- جمع‌بندی و تعیین جایگاه حکمای مسلمان از ابن‌سینا تا محقق اصفهانی در اردوگاه ناواقع‌گرایی ذهنیت‌گرا بر پایه نظریه «آراء محموده».
- پاسخ به پرسش پایانی: نسبت قوه شهود اخلاقی مور با مغز مادی و مرز دانش عصب‌شناسی (نورولوژی) با فلسفه.
این درس فقط برای ثبت‌نام‌کنندگان درس‌گفتار در دسترس است.
برای دسترسی به متن، صوت و فایل‌های این درس، در درس‌گفتار «آشنایی با فلسفه اخلاق معاصر» ثبت‌نام کنید.
ثبت‌نام در درس‌گفتار