توحید و معرفت خدای متعال - جلسه 4

شکل گیری معرفت برای انسان

---

یادآوری: بعد از تبیین روش و هدف بحث به این نقطه رسیدیم که ما به عنوان مخلوق امکان شناخت و معرفت پیدا کردن نسبت به خالق خود را نداریم و تنها راه کسب این شناخت معرفی خدا از جانب خودش به ما است.

معرفت چگونه شکل می‌گیرد؟

با بررسی دقیق موضوع شناخت در می یابیم که معرفت نسبت به دیگران هنگامی شکل می‌گیرد که در تعامل با ایشان و با معرفی توسط خودشان، صورت می‌پذیرد. به عبارت دیگر کسب معرفت نسبت به سایرین نمی‌تواند به تنهایی و فقط از جانب ما صورت بگیرد.

 خداوند معروف همگان است.

بر اساس تعریفی که از معرفت ارائه شد، و با توجه به آنکه خداوند در نزد ما آشناست و او را می‌شناسیم، به این نتیجه می‌رسیم که خداوند در موقفی خود را به تمامی افراد بشر معرفی کرده است که آن معرفی باعث شده است که در هر زمان از خدا سخن به میان می‌آید برای همه آشنا باشد.

خلقت بر مبنای فطرت

بار دیگر آیه 30 سوره روم را مورد توجه قرار می‌دهیم:

بسم الله الرحمن الرحیم «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتیِ فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهْا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَالِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لَاکِنَّ أَکْثرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُون»

با بررسی آیه در می‌یابیم که خداوند خلقت انسان را، براساس فطرت انجام داده است و دین را نیز بر اساس همین فطرت ارائه کرده است. بر اساس همین فطرت است که آدمی در درون خود به وضوح خدا را می‌شناسد و با او آشناست.

 همگان به خالق داشتن خود معترفند.

هر انسانی از لحاظ عقلی و منطقی به مخلوق بودن خود و داشتن خالق معترف است. همانطور که اگر شی ای تاریخی را پیدا می‌کند بی درنگ به سراغ جواب این سؤال می‌رود که توسط کدام قوم و در چه برحه ای از تاریخ ساخته شده است؟! این انسان که خود سازنده و خالق هزاران ابزار و وسایل در طول تاریخ بوده و هست چگونه ممکن است خودش بدون خالق بوده و به صورت اتفاقی به وجود آمده باشد؟. این پرسش و فهم بی درنگ ما در ارتباط با آن، همان فطرت است که بر اساس آن خلق شده‌ایم و اگر کسی بخواهد خلاف این دریافت‌های فطری سخن بگوید و آن را نپذیرد نسبت به بدیهیات مقاومت و دشمنی کرده است.

تذکر: اشاره ما به قرآن در بحث به منظور ارائه منبع نیست بلکه به جهت درست اندیشیدن و فهمیدن مسائلی است که قرآن آن را به روشنی بیان کرده است.

جمع بندی:

همانطور که پیش تر گفته شد لازمه معرفت هرکس و از جمله خدا، داشتن معرفی از سمت خود اوست و از لحاظ عقلی دریافتیم که تمامی انسان ها، حضور خالق را به روشنی در درون خود درک می‌کنند که دلیل آن معرفی خالق از جانب خود اوست. نکته دیگری که در این امر به آن اشاره کردیم قرآن بود که فطری بودن شناخت خدا را در انسان‌ها بیان کرده است.