توحید و معرفت خدای متعال - جلسه 7
جایگاه معرفت خدا
صوت و فایل‌های این درس فقط برای ثبت‌نام‌کنندگان درس‌گفتار در دسترس است.
متن درس آزاد است. برای شنیدن صوت و دانلود فایل‌ها، در درس‌گفتار «توحید و معرفت خدای متعال» ثبت‌نام کنید.
ثبت‌نام در درسگفتاریادآوری: گفته شد کلید معرفت در دست ماست و معرفت از شدت و ضعف برخوردار است. یعنی ما می‌توانیم کارهایی انجام دهیم که به واسطه آن معرفت خدا در درون ما فعال و زنده شود. در این جلسه پیرامون موقعیت‌هایی صحبت می‌کنیم که امکان زنده شدن معرفت خدا را فراهم می‌آورند.
آیا معرفت خدا در ذهن و فکر انسان حاصل می شود؟ می دانیم اینگونه نیست؛ جایگاه این معرفت و وجدان خدای متعال قلب است یعنی همانجایی که به واسطه آن بدون فکر و منطق خاصی خدا را می‌یابیم و به او پناه می‌بریم. به عبارتی دیگر این قلب ماست که نسبت به خدا می‌ترسد ویا به او امیدوار می‌شود.
برای درک بهتر این مطلب مثالی را بیان می‌کنیم مثلاً جمله «مادر شما از دنیا رفت» را در یک حالت می‌توانید از لحاظ قوانین دستور زبان فارسی تجزیه و تحلیل کنید و اجزاء آن را یک به یک برشمارید اما در یک حالت می‌تواند این جمله در ارتباط با مادر آدمی باشد! در دو حالت جمله به یک شکل بیان شده است ولی در موقعیتی نسبت به آن کاملاً انفعال دارید ولی در زمانی دیگر این جمله به صورت کامل به جان شما می‌نشیند، و انسان را به زانو در می‌آورد.
در ارتباط با خدا نیز به همین گونه است، ما می‌توانیم ساعت‌ها و روزها از منظر علمی به اثبات وجود خدا بپردازیم ولی این بدین معنا نیست که بعد از این مباحث به معرفت خدا دست پیدا کرده‌ایم. البته ممکن است در بعضی از موارد این قبیل گفتگوها ابزار و وسیله ای برای رسیدن به معرفت بشوند.
مصادیق قرآن پیرامون این مطلب که قلب جایگاه معرفت، تدبر، تفقه، تعقل و … است.
در قرآن نیز مصادیق و آیات زیادی پیرامون معرفی قلب به عنوان جایگاه معرفت وجود دارد. یکی از آیاتی که بسیار به آن استناد می‌شود این آیه است:
أفَلا یَتَدَبَّرونَ القرآن أَمْ عَلیَ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا » (سوره محمد آیه 24)
خداوند در این آیه از قلب به عنوان جایگاه و خواستگاه تدبر (یا همان تفکر) نام می‌برد و این در صورتی است که پیش تر تصور می‌کردیم که این جایگاه در ذهن و مغز ما قرار دارد.
مصداق دیگر سوره حج آیه 46 است که خدای متعال در آن می‌فرمایند: «أَ فَلَمْ یَسِیرُواْ فیِ الْأَرْضِ فَتَکُونَ لهُمْ قُلُوبٌ یَعْقِلُونَ بهَا أَوْ ءَاذَانٌ یَسْمَعُونَ بهَا فَإِنهَّا لَا تَعْمَی الْأَبْصَارُ وَ لَاکِن تَعْمَی الْقُلُوبُ الَّتیِ فیِ الصُّدُور» که منظور خداوند از کور شدن افراد کور شدن قلب آن‌هاست نه کور شدن چشم ظاهری آن‌ها.
در سوره اعراف آیه 179 مشاهده می‌کنید که خدای متعال تفقه را نیز به قلب نسبت می‌دهد.
«وَ لَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ کَثِیرًا مِّنَ الجْنِ وَ الْانسِ لهُمْ قُلُوبٌ لَّا یَفْقَهُونَ بهَا وَ لهُمْ أَعْینٌ لَّا یُبْصِرُونَ بهَا وَ لهُمْ ءَاذَانٌ لَّا یَسْمَعُونَ بهَا أُوْلَئکَ کاَلْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُوْلَئکَ هُمُ الْغَافِلُون»
جن و انس به صورتی رفتار کرده‌اند که جهنم از انها پر شده است. چون برای آن‌ها قلب‌هایی است. ما به آن‌ها قلب را دادیم ولی با آن فقه و تفقه نکردند. آن‌ها چشم دارند اما با آن چشم‌ها نمی‌بینند، گوش دارند ولی نمی‌شنوند آنان به مانند چهار پا هستند بلکه بدتر و گمراه تر.
بعد از اینکه متوجه می‌شویم جایگاه تفکر و تعقل قلب است در می‌یابیم که تا به حال چنان توجهی به قلب خود نداشته‌ایم و برایمان از اهمیت برخوردار نبوده است.
جایگاه ایمان کجاست؟
خداوند در سوره حجرات آیه 14 می‌فرمایند: بسم الله الرحمن الرحیم «… قُل لَّمْ تُؤْمِنُواْ وَ لَاکِن قُولُواْ أَسْلَمْنَا وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْایمَانُ فیِ قُلُوبِکُمْ بگو که شما ایمان نیاوردید بلکه بگویید اسلام آوردید (زیرا اسلام به شهادتین است). بعد می‌فرماید «وَ لَمَّا یَدْخُلِ الْایمَانُ فیِ قُلُوبِکُمْ» هنوز ایمان وارد قلب شما نشده است. جایگاه ایمان نیز قلب است.
قلب، بالاترین سرمایه انسان
نکته دیگری ک در ارتباط با قلب باید به آن اشاره داشت این است که اصلی‌ترین موضوعی که در قیامت از ما خواسته می‌شود «قلب» است. البته این بدان معنا نیست که بگوییم تنها پاکی قلب ملاک سعادت اخروی است. زیرا که عمل افراد و انجام احکام و دستورات الهی نیز جزو اصول اصلی است و در کنار قلب پاک، آدمی را به سعادت می‌رساند.
«یَوْمَ لَا یَنفَعُ مَالٌ وَ لَا بَنُونَ – اِلَّا مَنْ أَتیَ اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیم» (سوره شعرا آیات 88 و 89).
روزی که هیچ چیز برای فرد فایده ای ندارد. و فقط آن کس که قلب سلیم (یعنی قلب تسلیم شده) داشته باشد، سعادتمند خواهد بود.