توحید و معرفت خدای متعال - جلسه 12

چگونه معرفت خود را زیاد کنیم؟

---

همانطور که پیش تر راجع به عوامل افزایش دهنده معرفت الهی توضیح داده شد زمان این است که در مورد موانع و عوامل جلوگیری کننده در معرفت الهی نیز توضیح دهیم. اینگونه عوامل را می‌توانیم در یک دسته بندی کلی به دو دسته عوامل مستقیم و غیر مستقیم دسته بندی نمود. عوامل مستقیم آن‌هایی هستند که بلافاصله و بعد از انجام آن‌ها فاصله مابین ما و خدا ایجاد می‌شود و عوامل غیر مستقیم آن‌هایی است که به تدریج و ذره ذره اثر خود را می‌گذارند و در بلند مدت متوجه آن‌ها خواهیم شد.

عواملی که ما را از معرفت خدا دور می‌کند:

1. عامل مستقیم. عواملی هستند که با اختیار فرد و به منظور دوری کردن از حق و حقیقت صورت می‌گیرد مانند داستان حضرت نوح (علیه السلام) که در مقطعی از مردم نزد خدا شکایت می‌کند و می‌فرماید «جَعَلُوا أَصابِعَهُمْ فی‏ آذانِهِم» به هنگام دعوت من انگشتانشان را در گوش‌هایشان می‌گذارند و صورت‌هایشان را هم می‌پوشانند.
2. عامل غیر مستقیم. عواملی هستند که به تدریج و نامحسوس اثر خود را می‌گذارند و فرد بدون اینکه متوجه آن‌ها بشود تحت تأثیر آن‌ها قرار می‌گیرد. بارزترین این عوامل همنشینی است به صورتی که اگر فرد به مدت دو تا سه سال با انسان‌هایی نشست و برخاست داشته باشد که خدا برای آن‌ها جایگاهی ندارد او نیز بعد از این مدت نسبت به خدا بی اهمیت می‌شود. تمامی علاقه مندی های انسان از همین معاشرت شکل می‌گیرد.

شناخت ما از این دسته بندی به ما کمک خواهد کرد که چه کارهایی را باید انجام دهیم و از انجام چه کارهایی باید اجتناب کنیم و مراقب آن‌ها باشیم.

موانع فردی و اجتماعی در معرفت خدا

در یک تقسیم بندی دیگر می‌توان موانع موجود در معرفت خدا را به دو گروه موانع فردی و موانع اجتماعی تقسیم نمود. موانع فردی یعنی آن مواردی که چه من در جامعه زندگی کنم و چه نه با من هستند و به شخص من باز می‌گردند. و موانع اجتماعی مربوط به تعاملاتی است که هر فرد با حضور در جامعه با آن‌ها مواجه است.

فردی:

اصلی‌ترین مانع فردی تکبر و خود بزرگ بینی است. یعنی با دیدن نعمت‌هایی که خدا به او داده است احساس بزرگی کند و همه آن‌ها را از جانب خود ببیند. رفتار درست در برخورد با نعمت‌های خدا رفتاری است که انبیاء الهی و اولیاء او دارند که با آن جلال و منزلت همیشه می گویند هرآنچه من دارم از جانب خداست (هذا من فضل ربی). کبر آفت جدی عبادت و خداشناسی است و ابلیس نیز به کبر دچار شد و به واسطه آن از جانب خدا رانده شد.

مانع فردی دیگر تشبیه و تصویر خداست. یعنی در بسیاری از موارد امور مربوط به خدا را باخود مقایسه می‌کنیم مثلاً به دنبال منفعت خدا در خلق انسان و یا سایر موجودات هستیم (زیرا خودمان هیچ کاری را بدون داشتن نفع انجام نمی‌دهیم) و یا علم خدا نسبت به زمان هر اتفاقی را جبر می دانیم. از این رو دستور است که می‌فرمایند خدا را همیشه تسبیح کنید: «یسبح لله ما فی السماوات و ما فی الارض.»

عامل بعدی، معصیت است که باعث دوری من را از خدا می‌شود. معصیت در بستر غفلت رخ می‌دهد زیرا که به هنگام ارتکاب آن فرد سعی می‌کند به دور از سایرین آن را مرتکب شود. همچنین انجام دادن آن غفلت و گمراهی را برای آدمی در پی خواهد داشت که موجب دوری او از خدا می‌شود.

موانع اجتماعی:

در هر جامعه عده ای هستند که حکمرانی آن را بر عهده دارند که قرآن از آن‌ها به «ملأ قوم» یاد می‌کند این افراد به دلیل جایگاه و قدرتی که از آن برخوردار هستند مورد توجه مردم هستند. و از این رو گفته می‌شود که «الناس علی دین ملوکهم». از این رو هرگونه انحراف در اندیشه و رفتار این افراد باعث انحراف و گمراهی عده کثیری می‌شود.

عامل اثر گذار دیگر موضوعی است به نام ادبیات زندگی. منظور از ادبیات زندگی الفاظ و عباراتی است که آدمی در موقعیت‌های گوناگون زندگی استفاده می‌کند مثلاً به هنگام برخواستن از خواب در صبح، به هنگام غذا خوردن، به هنگام خوشحالی، به هنگام عصبانیت و… عباراتی نظیر «ان شا الله، خدایا ببخش، کمک کن. هذا من فضل ربی و بسم الله گفتن، الحمد لله گفتن و …..» همگی از ادبیات زندگی است.

مطلب سوم در تاثیر عوامل اجتماعی شبهات موجود در جامعه می‌باشد. شبه ماهیتی مانند ویروس و میکروب دارد. از کسی به کسی دیگر منتقل می‌شود. و راه مقابله با آن مواظبت و مراقبت است.